ಪ್ರೊ. ತೀ.ನಂ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ (ತೀನಂಶ್ರೀ) ಅವರ 'ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ' ಕೃತಿಯು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಾ ಲೋಕದ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಆಚಾರ್ಯ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದ ಬೃಹತ್ ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು, ಅದರ ವಿವಿಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಈ ಗ್ರಂಥದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥದ ಅಧ್ಯಾಯವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಾಂಶ (Summary) ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:೧. ಕಾವ್ಯದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣ (Nature of Poetry)ಕಾವ್ಯದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಕಾವ್ಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳ ಅಪೂರ್ವ ಮಿಲನ.
ಕಾವ್ಯ ಲಕ್ಷಣ: ಭಾಮಹ, ದಂಡಿ, ಮಮ್ಮಟ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರ ಮತಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವ ಮತ್ತು ರಸಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳೇ ಕಾವ್ಯ ಎಂದು ತೀನಂಶ್ರೀ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.೨. ಕಾವ್ಯದ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನ (Purpose and Benefits)ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನ: ಕಾವ್ಯದಿಂದ ಕವಿಗೆ ಕೀರ್ತಿ, ಧನ ಲಾಭವಾದರೆ, ಓದುಗನಿಗೆ (ಸಹೃದಯನಿಗೆ) ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಆನಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.ಉಪದೇಶದ ಶೈಲಿ: ಕಾವ್ಯವು ಕಾಂತಾಸಮ್ಮಿತವಾಗಿ ಉಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಪತ್ನಿಯು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹಿತ ನುಡಿಯುವಂತೆ ಕಾವ್ಯವು ಓದುಗನಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ಹಾಗೆ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನೀತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.೩. ಕಾವ್ಯದ ಕಾರಣಗಳು (Causes of Poetry)ಕಾವ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
ಪ್ರತಿಭೆ: ಇದು ಕವಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬರುವ ಅಪೂರ್ವ ಸೃಜನಶೀಲ ಶಕ್ತಿ (Inborn Creative Genius). ತೀನಂಶ್ರೀಯವರು ಇದನ್ನು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಡುತ್ತಾರೆ.ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ: ಲೋಕಜ್ಞಾನ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸುವ ಪಾಂಡಿತ್ಯ.ಅಭ್ಯಾಸ: ನಿರಂತರವಾದ ಕಾವ್ಯ ರಚನೆಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಶ್ರಮ.೪. ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು (Core Schools of Thought)ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ ಆತ್ಮ ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಹುಡುಕುವ ೬ ಪ್ರಮುಖ
ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ:ಅಲಂಕಾರ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Rhetoric): ಭಾಮಹ ಮತ್ತು ದಂಡಿ ಇದರ ಪ್ರವರ್ತಕರು. ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಒಡವೆಗಳಂತೆ ಸೌಂದರ್ಯ ನೀಡುವ ಉಪಮೆ, ರೂಪಕಗಳೇ ಕಾವ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.ರೀತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Style): ವಾಮನನು ಇದರ ಪ್ರತಿಪಾದಕ. "ರೀತಿರಾತ್ಮಾ ಕಾವ್ಯಸ್ಯ" (ರೀತಿಯೇ ಕಾವ್ಯದ ಆತ್ಮ) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದರಚನೆ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.ರಸ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Aesthetic Sentiment): ಭರತ ಮುನಿಯ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತ. ಕಾವ್ಯ ಓದಿದಾಗ ಓದುಗನಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಆನಂದವೇ 'ರಸ'. ಸ್ಥಾಯಿಭಾವಗಳು ವಿಭಾವ, ಅನುಭಾವ, ವ್ಯಭಿಚಾರಿ ಭಾವಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ರಸವಾಗಿ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.ಧ್ವನಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Suggestion): ಆನಂದವರ್ಧನನ 'ಧ್ವನ್ಯಾಲೋಕ'ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಕಾಣುವ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ (ವಾಚ್ಯಾರ್ಥ), ಒಳಗಣ ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥವೇ (ಧ್ವನ್ಯಾರ್ಥ) ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. "ಧ್ವನಿರ್ರ್ಕಾವ್ಯಸ್ಯ ಆತ್ಮಾ" ಎಂಬ ತತ್ವ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ವಕ್ರೋಕ್ತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Oblique Expression): ಕುಂತಕನ ಸಿದ್ಧಾಂತ. ಲೌಕಿಕ ಭಾಷೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ, ಚಮತ್ಕಾರಯುತವಾದ ಮತ್ತು ವಕ್ರವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಕಾವ್ಯದ ಜೀವಾಳ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.ಔಚಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Propriety): ಕ್ಷೇಮೇಂದ್ರನ ಸಿದ್ಧಾಂತ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರ, ರಸ, ರೀತಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇರಬಹುದು; ಆದರೆ ಅವು ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ 'ಔಚಿತ್ಯ'ದಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು. ಔಚಿತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾವ್ಯ ಶೋಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ.೫. ಕವಿ-ಕಾವ್ಯ-ಸಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಸಹೃದಯನ ಪಾತ್ರ: ಕವಿಯ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಕಾವ್ಯ ಮೂಡಿಬಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಲು ಓದುಗನಲ್ಲಿ 'ಸಹೃದಯತೆ' ಇರಬೇಕು. ಕವಿ ಮತ್ತು ಸಹೃದಯ ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಿದ್ದಂತೆ ಎಂದು ತೀನಂಶ್ರೀ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
೬. ಕಾವ್ಯ ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಗಳುಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಾರದ ಶಬ್ದಚ್ಯುತಿ, ಅರ್ಥದೋಷಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾಧುರ್ಯ, ಓಜಸ್ಸು ತರುವ ಕಾವ್ಯ ಗುಣಗಳ ಸಮನ್ವಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೊನೆಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.