ಈ ಕೃತಿಯ ವಸ್ತು ಶೃಂಗಾರ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಪ್ರತಿನಿತ್ಯದ ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಅನುಭವಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು. ಇದನ್ನು ಓದಲಾರಂಭಿಸುವುದೆ ತಡ, ಕೊನೆಯ ತನಕ ನಿಲುಗಡೆಯಿಲ್ಲದೆಯೆ ಓದುತ್ತೇವೆ. ಆ ಅನುಭವಗಳ ಚಿತ್ರಶಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕ ಮೇಲೆ ಹಿಂದಿರು ಗುವುದೇ ಕಷ್ಟ; ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ಆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮರೆಯುವುದೇ ಕಷ್ಟ.
ಕನ್ನಡಕ್ಕಂತು ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ತೀರ ಹೊಸದು. ಇದು ಹರಟೆಯಲ್ಲ, ಕತೆಯಲ್ಲ, ಚಿತ್ರಗಳ ಗೊಂಚಲಲ್ಲ, ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲ, ಎಲ್ಲವೂ ಅಹುದು. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ; ಒಂದೊಂದು ಚಿತ್ರವೂ ಅಖಂಡವಾದುದು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣವಾದುದು. ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಕಥಾ ಕ್ರಿಯೆಯ ಏಕಮುಖತೆಯಾಗಲೀ, ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳಾಗಲೀ ಇಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ರಂಗಣ್ಣನ ಸುಖಮಯವಾದ ಸಂಸಾರಚಿತ್ರವೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿದ್ದು ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಯೋ ಎನ್ನುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ವಟವೃಕ್ಷದಂತೆ ಒಂದೇ ಬೀಜದಿಂದ ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲ ಇದು; ರಾಜಗೃಹದಂತೆ ಕಲ್ಲು ಮಣ್ಣು, ಗಾರೆ, ಸುಣ್ಣ, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುಂದರವಾಗಿ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಕಾದಂಬರಿಯಿದು.
ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನೆತ್ತಿದಾಗ ಶ್ರೀ 'ಕುವೆಂಪು' ಅವರು ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು 'ಚಿತ್ರಕಾದಂಬರಿ'ಯೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದು ಸಮಂಜಸ ವಾಗಿದೆ.
(ದೇ.ಜ.ಗೌ.)