ಮಹಾಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಿಂತಕರೂ ಆದ ಡಾ. ಟಿ. ವಿ. ವೆಂಕಟಾಚಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ರಚಿಸಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯು ಕನ್ನಡ ಛಂದಃಶಾಸ್ತ್ರದ ಚರಿತ್ರೆ, ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.ಕೆಳಗೆ ಈ ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು (Summary) ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಕೃತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಆಕರ ಗ್ರಂಥದ ಕೊರತೆ ನೀಗಿಸಿದ್ದು: ಹಿಂದೆ ತೀನಂಶ್ರೀ, ಬಿಎಂಶ್ರೀ, ಮತ್ತು ಸೇಡಿಯಾಪು ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟರ ಬಿಡಿ ಲೇಖನಗಳು ಅಥವಾ ಡಿ.ಎಸ್. ಕರ್ಕಿಯವರ 'ಛಂದೋವಿಕಾಸ'ದಂತಹ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಈ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡಾ. ವೆಂಕಟಾಚಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ರಚಿಸಿದ ಈ ಕೃತಿಯು ಇಡೀ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿತು.
ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ: ಕೃತಿಕಾರರು ಕೇವಲ ಕನ್ನಡ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪ್ರಾಕೃತ ಹಾಗೂ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳ ಛಂದೋವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಗ್ರಂಥದ ಮುಖ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಾಂಶವೆಂಕಟಾಚಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇಡೀ ಕನ್ನಡ ಛಂದೋವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ತಲಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳ ಸಾರಾಂಶ ಹೀಗಿದೆ:ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು, ಮೂಲತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರಗಳು:ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಾದ ಲಘು, ಗುರು, ಗಣ, ಯತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪರಿಚಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಕರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ವೈದಿಕ ಛಂದಸ್ಸು:ಪ್ರಾಚೀನ ವೇದಕಾಲದ ಛಂದೋರೂಪಗಳ ಪರಿಚಯ ಹಾಗೂ ಅವು ಹೇಗೆ ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ದೇಶಿ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾದವು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಲೌಕಿಕ ಛಂದಸ್ಸು (ಅಕ್ಷರ ಗಣ ಛಂದಸ್ಸು)
ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದ ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತಗಳಾದ ಉತ್ಪಲಮಾಲಾ, ಚಂಪಕಮಾಲಾ, ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಸ್ರಗ್ಧರಾ, ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ ಮತ್ತು ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಾ (ಷಡ್ವೃತ್ತಗಳು) ಮುಂತಾದವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆ ಸಮೇತ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.ಮಾತ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸು:ಮಾತ್ರೆಗಳ (ಕಾಲದ ಪ್ರಮಾಣ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚನೆಯಾಗುವ ರಗಳೆಗಳು (ಉತ್ಸಾಹ, ಮಂದಾನಿಲ, ಲಲಿತ ರಗಳೆ) ಮತ್ತು ಪಿರಿಯಕ್ಕರ, ದೊರೆಯಕ್ಕರ ಮುಂತಾದ ಮಾತ್ರಾಗಣ ಘಟಿತ ಪದ್ಯಗಳ ರಚನಾ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅಂಶ ಛಂದಸ್ಸು (ದೇಶಿ ಛಂದಸ್ಸು):ಇದು ಕನ್ನಡದ ಅಪ್ಪಟ ಸ್ವದೇಶಿ ಕಾವ್ಯರೂಪಗಳಾದ ತ್ರಿಪದಿ, ಷಟ್ಪದಿ, ಸಾಂಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಚೌಪದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ ಗಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜಾನಪದ ಹಾಗೂ ಹಳಗನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಹೇಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗಿವೆ ಎಂಬುದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಹೊಸಗನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸು:ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ, ಕುವೆಂಪು (ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂನ ಸರಳ ರಗಳೆ/ಮಹಾಛಂದಸ್ಸು) ಮುಂತಾದ ಕವಿಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾವ್ಯಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತಂದ ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸು, ಸಾನೆಟ್ ಹಾಗೂ ನವ್ಯ ಕಾವ್ಯದ ನೂತನ ಛಂದೋವಿಲಾಸಗಳನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಡಾ. ಟಿ. ವಿ. ವೆಂಕಟಾಚಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಈ ಕೃತಿಯು ಕೇವಲ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒಣದಾಗಿ ಹೇಳುವ ವ್ಯಾಕರಣ ಪುಸ್ತಕವಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯು ತನ್ನ ಲಯ ಮತ್ತು ನಾದದ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೇಗೆ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.