'ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆ' ಎನ್ನುವುದು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಪರಿಭಾಷೆಗೆ ಸೇರಿದ ಪದವಲ್ಲ. ಪ್ರಗತಿಯ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಚಿಂತನೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕವಾದುದು; ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಮನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಂಥದು; ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿರುವಂಥದು. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಾವು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಸಾಹಿತಿಯ ಆಶಯಗಳ ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕುರಿತೋ, ಅವನ ನಿಲುವುಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕುರಿತೋ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಅಗತ್ಯ. ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯು, ಹೆಚ್ಚು ಜಟಿಲವೂ ಸಂಕೀರ್ಣವೂ ಆದ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸುಪ್ತಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೃಜನಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುವ ಬಗೆಯು, ಹೆಚ್ಚು ಬೌದ್ಧಿಕವಾದ ವಿಮರ್ಶನಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುವ ರೀತಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದುದು. ಸೃಜನಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಕಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುತ್ತವೆ.